Grein er birtist í Félagstíðindum FEB 2026 í tilefni af 40 ára afmæli FEB þann 15. mars 2026:
FEB stofnað með samtök launafólks sem bakland
Hrafn Magnússon, fyrrverandi framkvæmdastjóri Sambands almennra lífeyrissjóða – SAL og síðar framkvæmdastjóri Landssamtaka lífeyrissjóða, man tímana tvenna á löngum starfsferli. Hann var í undirbúningsnefnd að stofnun Félags eldri borgara í Reykjavík – FEB og sá eini eftirlifandi í þeim framkvæmdasama hópi.
Hrafn sat geysifjölmennan stofnfund FEB í Súlnasal Hótels Sögu 15. mars 1986 og lauk þar með hlutverki sínu. Hann var einungis 42 ára og vantaði 18 ár upp á lífaldur sinn til að eiga möguleika á að ganga í félagið sem hann tók þátt í að stofna! Aldursmörk til inngöngu voru 60 ár og eru enn.
Nú er Hrafn í Félagi eldri borgara í Garðabæ en horfir fúslega um öxl, til aðdragandans að stofnun FEB. Þar er ekki komið að tómum kofanum. Hann er sem lifandi uppflettirit og nefnir strax tiltekna atburði eða áhrifavalda í atburðarásinni fyrir liðlega fjórum áratugum.
- Willy Sehlberg, sænskur formaður norrænna samtaka eldri borgara (Nordisk samråd för aktivt åldrande – NORSAM), kom hingað til lands haustið 1983 og ræddi málefni eldri borgara við fulltrúa Alþýðusambands Íslands og Sambands almennra lífeyrissjóða.
- Í janúar 1984 fékk ASÍ boð frá landssamtökum eldri borgara í Svíþjóð, Pensionärernas riksorganisation, um að senda fulltrúa í kynnisferð til Svíþjóðar og Danmerkur.
- ASÍ valdi til fararinnar Guðríði Elíasdóttur, formann Verkakvennafélagsins Framtíðarinnar í Hafnarfirði, og með henni fór Oddný Björgvinsdóttir, framkvæmdastjóri Lífeyrissjóðs Hlífar og Framtíðarinnar í Hafnarfirði. Þá beindi ASÍ þeim tilmælum til Sambands almennra lífeyrissjóða að taka þátt í kynningarfundunum ytra og ákveðið var að fulltrúi SAL yrði Hrafn Magnússon framkvæmdastjóri. Svo vildi til að Jón R. Sigurjónsson, framkvæmdastjóri Lífeyrissjóðs byggingamanna, var staddur í Kaupmannahöfn í öðrum erindagjörðum. Hann sat fundi um starfsemi fólks á eftirlaunum innan vébanda danska alþýðusambandsins, LO.
- Hrafn Magnússon skrifaði skýrslu um ferðina og lagði þar til að „aðilar vinnumarkaðarins setji á stofn samráðsnefnd til að kanna þessi mál nánar og hvort raunhæfur grundvöllur sé fyrir almennri stofnun félaga og heildarsamtaka lífeyrisþega.“
- Í framhaldinu samþykkti miðstjórn ASÍ að skipa Guðríði Elíasdóttur og Snorra Jónsson, forseta ASÍ, í samráðsnefnd til að afla gagna og fjalla frekar um málið. Í nefndinni var líka Hrafn Magnússon fyrir hönd SAL. Þau þrjú skiluðu drögum að ályktun um málefni aldraðra sem sambandsstjórn ASÍ samþykkti samhljóða 14. nóvember 1985. Þar var í raun stikuð leið að markmiðinu, stofnun FEB fáeinum mánuðum síðar.
- Það fjölgaði í samráðsnefndinni á árinu 1985. Miðstjórn ASÍ tilnefndi Benedikt Davíðsson, Guðrúnu Thorarensen og Jón Agnar Eggertsson til viðbótar þeim er fyrir voru. Síðar bættust við tveir starfsmenn Reykjavíkurborgar: Bergsteinn Sigurðsson og Jón Hjálmarsson.
- Skriður var kominn á málið sem frá upphafi var fyrst og fremst á forræði ASÍ og allir undirbúningsfundir voru í höfuðstöðvum Alþýðusambandsins að Grensásvegi 16.
Engin tilviljun að Snorri varð fyrsti formaður FEB
„Margir lögðu hönd á plóg en ég vil halda sérstaklega til haga verkum Snorra Jónssonar í aðdragandanum. Hann lét af störfum sem forseti ASÍ 1981 og hafði því góðan tíma til að undirbúa stofnun FEB 1986.
Snorri var reynsluríkur félagsmálamaður og hafði meðal annars setið landsþing eldri borgara í Svíþjóð 1981. Það var því engin tilviljun að hann varð leiðtogi í nefndum samráðs og undirbúnings og valdist síðan til formennsku í fyrstu stjórn FEB á stofnfundinum 1986,“ segir Hrafn Magnússon og heldur áfram upprifjun sinni:
„Í hópnum sem undirbjó stofnun FEB komu saman margir reynsluboltar í félagsmálum úr ýmsum áttum. ASÍ var að sjálfsögðu ómetanlegur drifkraftur og fulltrúar þess miðluðu af þekkingu sinni og reynslu.
Þegar FEB fagnaði tíu ára afmæli 1996 birtist viðtal við Snorra Jónsson í blaðinu Efri árin og þar nefnir hann þrjú atriði sem gefið hafi félaginu byr í byrjun:
- Stofnun almennra lífeyrissjóða 1969 og 1970. Áhrifa þessa var farið að gæta á þann veg að fólk hætti að vinna fyrr en áður og það kallaði beinlínis á öflugt félagsstarf eldra fólks.
- Umræður um öldrun og starfsemi aldraðra á Ári aldraðra 1982.
- Stofnun Félags aldraðra á Akureyri 3. október 1982 og myndarlega starfsemi þess.
Félagið á Akureyri hafði bein og óbein áhrif á atburðarásina hér fyrir sunnan. Það hét Félag aldraðra á stofnfundi en nafni þess var síðar breytt í Félag eldri borgara á Akureyri. Lög félagsins nyrðra urðu að verulegu leyti fyrirmynd laga FEB. Bergsteinn Sigurðarson var framsögumaður um drög að lögum fyrir nýja félagið á stofnfundi FEB og lét þess getið að í þeim efnum hefði verið leitað fanga á Akureyri.
Þá er vert að skjóta hér inn að þegar eldri borgarar á Akureyri ýttu félaginu sínu úr vör mættu á fimmta hundrað manns á stofnfundinn í Sjallanum. Áhuginn fór langt fram úr björtustu vonum frumkvöðla félagsins. Sama er að segja um stofnfund FEB þar sem mættu á áttunda hundrað manns á Hótel Sögu. Súlnasalurinn einfaldlega troðfylltist af fólki.“
Félagaskriða fór af stað með stofnun FEB
„Ásmundur Stefánsson forseti ASÍ ávarpaði stofnfund FEB og þannig var undirstrikað að meginbakland nýja félagsins væri í heildarsamtökum launafólks. Vinnuveitendasamband Íslands kom samt líka óbeint við sögu því Barði Friðriksson, skrifstofustjóri og lögmaður VSÍ, var kjörinn í fyrstu stjórn FEB og beitti sér mjög í hagsmunamálum eldri borgara. Ég þykist vita að Snorri Jónsson hafi hnippt í Barða og hvatt hann til þess að gefa kost á sér í forystusveit FEB. Barði varð fyrsti varaformaður FEB og þeir Snorri störfuðu alla tíð náið saman í forystusveitinni. Báðir voru til að mynda kjörnir til setu í nefnd um fjármál og húsnæðismál FEB á fyrsta stjórnarfundi félagsins 20. mars 1986.
Þannig var bakland fyrsta formannapars FEB tengt heildarsamtökum launafólks annars vegar og atvinnurekenda hins vegar, ASÍ og VSÍ. Áhugaverð staðreynd.
Við sem hófum þessa vegferð vissum ekki í upphafi út í hvað við værum að fara, ef satt skal segja. Hins vegar fengum við góðan byr og FEB hafði strax mikil áhrif, bæði inn á við og út á við í starfsemi og hagsmunagæslu eldri borgara.
Þarna fór mikil skriða af stað. Stofnuð voru félög eldri borgara um allt land og stofnað var Landssamband eldri borgara, sem var „regnhlíf“ yfir öllu saman. Þar er FEB auðvitað langstærsta og öflugasta félagið.
Fyrir mér átti að liggja að vera kjörinn í stjórn FEB þegar ég hafði loksins aldur til að gerast félagsmaður! Þar sat ég á árunum 2014-2018. Þá skynjaði ég enn betur en áður að félög eldri borgara og heildarsamtök þeirra eru afl sem hafa mikil og víðtæk áhrif í samfélaginu. Fram hjá þeim verður ekki horft, hvort sem við lítum til stjórnmála á landsvísu eða í sveitarfélögum.
Húsnæðismál voru strax ofarlega eða efst á baugi í starfsemi margra félaga eldri borgara. Fyrstu áratugina gengu byggingarmál til að mynda vel á vegum FEB. Svo fór félagið að vasast í peningamálum með misjöfnum árangri, svo vægt sé til orða tekið. Ég sagði á stjórnarfundum oftar en einu sinni og oftar en tvisvar að alltof mikill tími félagsforystunnar færi í húsnæðisvafstur sem þar að auki gagnaðist aðallega ríku fólki með eignir.“
Atli Rúnar Halldórsson, ritstjóri Félagstíðinda 2026 tók saman.
